Kumar Bağımlılığı Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Kumar bağımlılığı, günümüzde giderek daha fazla insanın hayatını etkileyen ciddi bir bağımlılık problemidir. Kişi yalnızca maddi kayıplar yaşamaz; ailesi, ilişkileri, iş hayatı ve psikolojik durumu da zaman içinde bu bağımlılıktan etkilenebilir.

Birçok kişi kumar oynadığını uzun süre bir problem olarak görmez. Ancak kayıplar arttıkça, borçlar biriktikçe veya kişi kumarı bırakmayı denemesine rağmen tekrar tekrar oynamaya devam ettikçe durum farklı bir boyuta ulaşır. Bu noktada insanlar genellikle “Kumar bağımlısı mıyım?”, “Kumar bağımlılığından kurtulabilir miyim?” veya “Kumar bağımlılığının tedavisi var mı?” gibi soruların cevaplarını aramaya başlar.

Tıp literatüründe kumar bağımlılığı; kumar oynama bozukluğu, problemli kumar oynama veya kompulsif kumar oynama gibi ifadelerle de tanımlanabilir.

Kumar Bağımlılığı Nedir?

Kumar bağımlılığı, kişinin kumar oynama davranışı üzerindeki kontrolünü zaman içerisinde kaybetmesi ve kumarın hayatındaki diğer alanların önüne geçmesiyle ortaya çıkan bir bağımlılık problemidir.

Kişi kaybettiğini bilmesine rağmen tekrar oynayabilir. Borçlarının arttığını, ailesinin zarar gördüğünü veya hayatının giderek kötüleştiğini fark ettiği halde kumar oynama dürtüsünü kontrol etmekte zorlanabilir.

Başlangıçta yalnızca eğlence amacıyla oynanan küçük miktarlar zamanla daha büyük risklere dönüşebilir. Özellikle “Kaybettiğimi geri alacağım” düşüncesi, kişinin kayıplarının peşinden gitmesine ve daha fazla para riske etmesine neden olabilir.

Kumar bağımlılığının en tehlikeli taraflarından biri de kişinin bir süre boyunca kontrolün hâlâ kendisinde olduğunu düşünmesidir.

“İstersem bırakırım.”

“Bir kez daha oynayıp çıkacağım.”

“Bu son param.”

“Kaybımı geri alınca bırakacağım.”

Bu düşünceler zamanla kişinin kumar döngüsünün içerisinde kalmasına neden olabilir.

Kumar Bağımlılığı Nasıl Gelişir?

Kumar bağımlılığı her insanda aynı şekilde başlamaz. Bazı insanlar arkadaş çevresinin etkisiyle, bazıları ekonomik sıkıntılar nedeniyle, bazıları ise yalnızca merak veya eğlence amacıyla kumarla tanışabilir.

Başlangıçta küçük miktarlarla oynanması, kişinin davranışı kontrol altında tuttuğunu düşünmesine neden olabilir. Ancak zaman içerisinde kazanılan paranın verdiği heyecan ve kayıpların geri alınabileceği düşüncesi kumara ayrılan zamanın ve paranın artmasına yol açabilir.

Özellikle büyük bir kazanç yaşamak, kişinin kumara bakışını değiştirebilir. Daha önce yalnızca eğlence olarak gördüğü kumar, zamanla para kazanmanın veya mevcut sorunlardan kaçmanın bir yolu gibi görünmeye başlayabilir.

Kayıplar başladığında ise başka bir döngü ortaya çıkar:

Kayıp → tekrar oynama → daha büyük risk → daha büyük kayıp → kaybı geri kazanma isteği

Bu döngü kırılmadığında kişinin kumarla ilişkisi giderek daha kontrolsüz bir hâle gelebilir.

Kumar Bağımlılığı Herkeste Aynı Şekilde Görülmez

Kumar bağımlılığı herkesi aynı yıkımla veya aynı davranış biçimiyle etkilemez. Kimi insanlar yıllarca kendileri için belirledikleri bir limiti kesinlikle aşmaz. Bu limit, kişinin hayatını veya maddi durumunu ciddi anlamda zorlayacak seviyelerde olmayabilir. Ancak kumar oynama davranışının kontrol edilemediği ve kişinin bunu hayatının düzenli bir parçası hâline getirdiği durumlarda, ortada yine de sağlıklı olmayan bir ilişki vardır. Fakat bu durum, tek başına kompulsif kumar davranışının göstergesi olarak değerlendirilmemelidir.

Diğer tarafta ise çok daha ağır bir tablo görülebilir. Bazı kişiler, aslında kendilerine ait olmayan paraları bile hiç düşünmeden kumarda riske atabilir. Yıllarca biriktirdikleri birikimlerini, yüksek bir özgüven ve “bu kez kazanacağım” düşüncesiyle tek seferde kumara yatırabilirler. Kumar uğruna daha önce “asla yapmam” dediği birçok şeyi yapmaya başlayabilir, borçlanabilir, çevresinden para isteyebilir veya kumara kaynak bulabilmek için günün büyük bölümünü para arayarak ve bir sonraki oyunu planlayarak geçirebilir.

İşte bu noktada kumar, kişinin hayatındaki sıradan bir alışkanlık olmaktan çıkar ve hayatının merkezine yerleşmeye başlar. Kişi artık yalnızca kumar oynamakla kalmaz; kumar oynayabilmek için yaşamını düzenlemeye başlar. Parasını, zamanını, ilişkilerini ve geleceğini kumara göre şekillendirir.

Bu nedenle kumar bağımlılığını yalnızca “ne kadar para kaybettin?” sorusuyla değerlendirmek doğru değildir. Asıl bakılması gereken, kişinin kumar üzerindeki kontrolünü ne ölçüde kaybettiği ve kumarın hayatının diğer alanlarını ne kadar değiştirdiğidir.

Kumar Bağımlılığının Nedenleri Nelerdir?

Kumar bağımlılığının tek bir nedeni yoktur. Genetik yatkınlık, psikolojik durum, çevresel faktörler ve kişinin yaşam koşulları birlikte rol oynayabilir.

Kumar bağımlılığının gelişiminde etkili olabilecek bazı faktörler şunlardır:

• Ekonomik sıkıntılardan kurtulma isteği
• Kolay ve hızlı para kazanma düşüncesi
• Yalnızlık veya sosyal izolasyon
• Stres ve mutsuzluk
• Aile veya iş hayatında yaşanan sorunlar
• Kumar oynayan arkadaş çevresi
• Daha önce yaşanan büyük bir kazancın tekrarını istemek
• Kumar sırasında hissedilen heyecanı yeniden yaşama isteği
• Hayattan kaçış veya sorunları kısa süreliğine unutma arzusu
• Kumarın kolay ulaşılabilir hâle gelmesi

Özellikle internet ve akıllı telefonların yaygınlaşması, kumara erişimi geçmişe göre çok daha kolay hâle getirmiştir. Sanal Kumar Bağımlılığı yazımda bu konuya ayrıca değindim.

Kumar Bağımlılığının Belirtileri Nelerdir?

Her kumar oynayan kişi bağımlı olmayabilir. Ancak aşağıdaki davranışların birçoğu hayatınızda görülmeye başladıysa kumarla ilişkinizi ciddi şekilde değerlendirmeniz gerekebilir.

1. Sürekli Kumar Oynamayı Düşünmek

Gün içerisinde sürekli bir sonraki oyunu, maçı veya yatıracağınız parayı düşünmek kumarın hayatınızda giderek daha fazla yer kapladığını gösterebilir.

2. Daha Fazla Para Oynama İhtiyacı

Eskiden küçük miktarlar heyecan verirken zaman içerisinde aynı heyecanı yaşayabilmek için daha fazla para riske etmek bağımlılığın önemli işaretlerinden biridir.

3. Bırakmayı Denemek Ama Başaramamak

Kişi birçok kez “bir daha oynamayacağım” diyebilir. Ancak kısa süre sonra tekrar kumar oynuyorsa bu durum kontrol kaybının göstergesi olabilir.

4. Kayıpların Peşinden Gitmek

“Kaybettiğimi geri alacağım.” Kumar bağımlılığında en sık karşılaşılan düşüncelerden biri budur. Ancak kaybı geri kazanmak amacıyla tekrar kumar oynamak çoğu zaman yeni kayıpların kapısını açar. Bu düşünce tarzı da önemli bir bağımlılık göstergesidir.

5. Kumar Oynadığını Gizlemek

Aileden, eşten veya arkadaşlardan ne kadar para kaybedildiğini saklamak, hesapları gizlemek veya kumar oynama süresi hakkında yalan söylemek önemli bir uyarı işaretidir.

6. Borçlanmaya Başlamak

Kumar için kredi çekmek, kredi kartı kullanmak, arkadaşlardan borç almak veya temel ihtiyaçlar için ayrılan parayı kumara aktarmak kumar bağımlılığının ciddi bir noktaya geldiğini gösterebilir.

7. Sorunlardan Kaçmak İçin Kumar Oynamak

Stres, üzüntü, yalnızlık veya ekonomik problemler yaşandığında kendini daha iyi hissetmek için kumara yönelmek de kumar bağımlılığına güçlü bir işarettir.

8. Kumar Nedeniyle Hayatın Diğer Alanlarının Bozulması

İş, aile, sosyal çevre veya günlük sorumluluklar kumar nedeniyle aksıyorsa artık sorun yalnızca oynanan parayla sınırlı değildir. Kumar bağımlılarının en büyük sorunlarından biri de budur.

Kumar Bağımlılığı Kimlerde Daha Sık Görülür?

Aslında bu konu çok önemli bir noktaya daha değinmemizi sağlıyor. Çevresine kazandığı kuponları gösteren, elde ettiği paraları bir gurur kaynağı gibi paylaşan ve farkında olmadan kumar sitelerine ücretsiz reklam yapan insanlar, paylaştıkları görüntülerin başka bir insanın hayatında neye yol açabileceğini çoğu zaman düşünmüyor.

Kumarın herkesi aynı şekilde etkilemediğini daha önce söyledik. Bir kişi yıllarca belirli bir sınırın dışına çıkmadan kumar oynayabilirken, başka bir kişi birkaç ay içerisinde ciddi maddi ve manevi yıkımlar yaşayabilir. Çünkü insanların psikolojik yapıları, hayat koşulları, ekonomik durumları ve kumara karşı geliştirebilecekleri davranışlar birbirinden farklıdır.

Bir insan, kumarın kendisi için hiçbir zaman ciddi bir problem oluşturmayacağını düşünebilir. Ancak zaman içerisinde yukarıda sıraladığımız davranışların birçoğuyla karşılaşabilir ve farkında bile olmadan kumar bağımlılığının içine sürüklenebilir.

Üstelik bu süreci başlatan şey bazen kişinin kendi merakı bile olmayabilir. Sosyal medyada gördüğü bir kazanç paylaşımı, arkadaşının gösterdiği bir kupon veya “Bak, şu kadar kazandım” şeklindeki basit bir cümle bile bazı insanlar için ilk merakın oluşmasına neden olabilir.

Çünkü herkes aynı psikolojik özelliklere sahip değildir. Bir insanın gördüğü bir kupon yalnızca birkaç saniyelik bir görüntü olarak kalırken, başka bir insan için “Ben de deneyebilirim” düşüncesinin başlangıcı olabilir. Bunun nerede başlayıp ne kadar ilerleyeceğini ise hiç kimse önceden kestiremez.

Bu nedenle kumardan elde edilen kazançları sürekli olarak başarı, zenginlik veya övünülecek bir durum gibi göstermek, yalnızca kişinin kendi davranışıyla sınırlı kalmayabilir. Paylaşılan her kazanç görüntüsü, kumarı hiç denememiş başka bir insanın zihninde “Belki ben de kazanabilirim” düşüncesini oluşturabilir.

Senin için yalnızca bir kupon olan şey, başka bir insanın hayatındaki büyük bir yıkımın başlangıcı olabilir.

Özetlersek, kumar bağımlılığı herkesin başına gelebilir. Bununla birlikte bazı kişiler çeşitli nedenlerle daha yüksek risk altında olabilir.

Özellikle;

• yoğun stres yaşayanlar,
• ekonomik sıkıntı içerisinde olanlar,
• kumar oynayan arkadaş çevresine sahip olanlar,
• depresif veya kaygılı dönemlerden geçenler,
• daha önce bağımlılık problemi yaşamış kişiler,
• dürtülerini kontrol etmekte zorlananlar,
• kumarı eğlenceden çok para kazanma aracı olarak görenler

daha dikkatli olmalıdır.

Bununla birlikte kumar bağımlılığını yalnızca belirli bir yaş, cinsiyet, gelir grubu veya kişilik özelliğiyle açıklamak doğru değildir. Kumar problemi farklı yaşam koşullarındaki insanlarda ortaya çıkabilir.

Kumar Bağımlılığı Hayatı Nasıl Etkiler?

Kumar bağımlılığının sonuçları yalnızca para kaybından ibaret değildir.

Kişi zaman içerisinde borçlarını kapatmakta zorlanabilir, ailesiyle ilişkileri bozulabilir, iş performansı düşebilir ve sosyal çevresinden uzaklaşabilir.

Maddi kayıpların yanında;

• yoğun stres,
• kaygı,
• suçluluk,
• utanç,
• özgüven kaybı,
• uyku problemleri,
• sosyal izolasyon,
• aile içi çatışmalar

gibi sorunlar da ortaya çıkabilir.

Bazı kişiler yaşadıkları maddi ve psikolojik baskı nedeniyle kendilerini tamamen çıkmazda hissedebilir. Böyle bir durumda kişinin yalnız kalmaması ve profesyonel destek araması son derece önemlidir.

Kumar Bağımlılığında En Tehlikeli Düşünce: “Kaybımı Geri Alacağım”

Kumar bağımlılığında kişiyi tekrar oyuna götüren en güçlü düşüncelerden biri kaybı geri kazanma düşüncesidir.

Kişi örneğin 10 bin lira kaybettiğinde, bu parayı kabullenmek yerine tekrar oynayarak geri kazanabileceğine inanabilir.

Ancak tekrar oynadığında 10 bin liranın üzerine yeni bir kayıp eklenebilir.

Bu kez düşünce değişir:

“Artık 20 bin lira kaybettim. Bunu da çıkarmam gerekiyor.”

Böylece kişi kaybın peşinden gittikçe daha büyük riskler almaya başlayabilir.

Bu nedenle kumar bağımlılığından kurtulma sürecindeki en önemli kabullerden biri, geçmişte kaybedilen paranın kumarla geri kazanılmaya çalışılmaması gerektiğini anlamaktır.

Kaybedilmiş para, yeniden kumar oynayarak geri alınmaya çalışıldığında çoğu zaman daha büyük kayıplara yol açabilir.

Kumar Bağımlılığının Tedavisi Var mı?

Evet. Kumar bağımlılığı tedavi ve destek gerektiren bir bağımlılık problemidir ve yardım almak mümkündür.

Tedavi sürecinde kişinin kumar oynama davranışını tetikleyen düşünce ve davranışların ele alınması, kumar dürtüsüyle başa çıkma becerilerinin geliştirilmesi ve kişinin hayatını yeniden düzenlemesi amaçlanabilir.

Özellikle bilişsel davranışçı terapi gibi psikoterapi yaklaşımları kumar oynama davranışının altında bulunan düşünce kalıplarının ele alınmasında kullanılabilir.

Bazı durumlarda psikiyatrist tarafından ilaç tedavisi de değerlendirilebilir. Uygulanacak yöntem kişinin durumuna, ihtiyaçlarına ve eşlik eden problemlere göre değişir.

Burada önemli olan, kişinin sorunu tek başına çözmek zorunda olmadığını bilmesidir.

Kumar Bağımlılığından Kurtulmak Mümkün mü?

Kumar bağımlılığından kurtulmak mümkündür.

İşin gerçeği şu ki, bunun ilk ve en önemli yolu yine sizden geçiyor. Siz kumarın diğer bağımlılıklar gibi ciddi sonuçları olabilen bir bağımlılık olduğunu kabul etmediğiniz sürece, çözüm için atılabilecek adımlar da aynı ölçüde sınırlı kalıyor.

Türkiye’de son yıllarda kumar bağımlılığı konusunda destek almak isteyen kişiler için çeşitli kurumlar, dernekler ve sağlık hizmetleri bulunuyor. Bunların başında YEDAM (Yeşilay Danışmanlık Merkezi) geliyor. Bunun yanında devlet hastanelerinin psikiyatri ve psikoloji birimlerinden de profesyonel destek alınabiliyor.

Ancak burada önemli bir noktayı gözden kaçırmamak gerekiyor: Kumar bağımlılığından kurtulmanın başlangıç noktası, kişinin kendi durumunu kabul etmesi ve kumar tarafından yönetilmek yerine kendi kararlarını yeniden kontrol etmeye başlamasıdır.

Özellikle ciddi maddi sıkıntılar yaşayan, borçlarla boğuşan ve kayıplarını geri kazanma düşüncesiyle sürekli kumara dönmek isteyen bir insanın yaşayabileceği psikolojik baskıyı tahmin etmek zor değil. Gerçeklerle yüzleşmek oldukça ağır gelebilir. Fakat ne kadar zor olursa olsun, bu gerçekle yüzleşmek zorundasınız.

Bir diğer önemli konu ise maddi ve psikolojik sorunların birbirinden ayrılmasıdır.

İşin maddi boyutunu YEDAM veya başka bir tedavi kuruluşu sizin yerinize çözmeyecektir. Borçlarınızın nasıl ödeneceği, gelirinizin nasıl düzenleneceği ve mevcut maddi durumunuzun nasıl toparlanacağı konusunda sizin gerçekçi bir plan oluşturmanız gerekir.

Başarısızlığın çoğu zaman ortaya çıktığı ortak nokta da burasıdır. Kişi kumarı bırakır, ancak borçlarının ve maddi sorunlarının oluşturduğu stresle baş başa kaldığında beyninden gelen “bir kez daha oynarsam her şeyi düzeltebilirim” düşüncesine yeniden teslim olabilir. Böylece başlangıçta kumarı bırakmak için verdiği karar, kısa sürede yeni bir kayıpla sonuçlanabilir.

Bu döngünün yeniden başlamaması için borç yönetiminin ve psikolojik desteğin birlikte yürütülmesi gerekir. Maddi taraf için gerçekçi bir ödeme planı oluştururken, psikolojik tarafta da profesyonel destek almak ve mümkünse aileden güvenilir insanların desteğini sürece dahil etmek büyük önem taşır.

Kısacası bu süreçte her şeyi tek başınıza çözmek zorunda değilsiniz. Ancak kimsenin sizin yerinize hayatınızı düzene sokmasını da beklememelisiniz.

Kumar bağımlılığından kurtulmak; gerçeği kabul etmek, kumarın yarattığı illüzyondan çıkmak, maddi durumla yüzleşmek ve gerektiğinde profesyonel destek alarak hayatın kontrolünü yeniden elinize almakla başlar.